Уйда бола билан машғулотлар

Бола сўз бойлигини кўп эшитиш ва гапириш орқали оширади. Катталар билан жонли суҳбат, савол-жавоб ва эртак — нутқ учун энг яхши машқ: бола янги сўзларни ўз ўйини ичида эшитади ва дарҳол ишлатади.

• Ким қандай гапиради?Ҳайвон товушларига тақлид қилиш орқали илк сўз ва товушларни чиқариш1–3 ёш · 10 дақ
• Расмли китобни бирга варақлашЛуғат бойлиги, диққат ва китобга меҳр1–3 ёш · 10 дақ
• Сеҳрли халтаСўз бойлиги, сезги орқали таниш ва гапириш2–5 ёш · 10 дақ
• Эртакни сен давом эттирБоғланган нутқ ва тасаввур3–7 ёш · 10 дақ
• Қандай кайфиятдаман?Ҳис-туйғуларни таниш ва сўз билан айтиш4–7 ёш · 10 дақ
• Расм бўйича ҳикояБоғланган нутқ: бошланиш, воқеа, якун5–7 ёш · 15 дақ
• Бош, елка, тиззаТана аъзоларини номлаш ва кўрсатиш2–4 ёш · 5 дақ
• СанамаларХотира, ритм, тил бойлиги (халқ оғзаки ижоди)4–7 ёш · 5 дақ
• Юмшоқми, қаттиқми?Сезги сўзлари: юмшоқ, қаттиқ, иссиқ, совуқ1–3 ёш · 5 дақ
• Саломлашиш ўйиниМулоқот одоби, илк хорижий сўзлар4–7 ёш · 5 дақ

Бармоқлар билан нозик ишлар — очиш, тизиш, қисиш, қирқиш — қўл мушакларини ва кўз билан қўл ҳамкорлигини ривожлантиради. Кейинчалик қалам ушлаш, тугма қадаш ва ёзиш шу машқларга таянади.

• Қопқоқни оч, ёпҚўл бармоқларининг кучи ва қўл-кўз ҳамкорлигини ривожлантириш1–3 ёш · 10 дақ
• Уй хамири билан ўйинБармоқлар кучи, ижод ва сезги ривожи2–4 ёш · 20 дақ
• Тешикка ташлаБармоқ аниқлиги ва қўл-кўз ҳамкорлиги2–3 ёш · 10 дақ
• Қайчи билан илк қирқишҚайчини тўғри ушлаш ва қирқиш3–5 ёш · 10 дақ
• Ловиядан расмМайда моторика, сабр ва нақш тузиш4–7 ёш · 20 дақ
• Ипга тизишМайда моторика, сабр, икки қўл ҳамкорлиги3–5 ёш · 15 дақ
• Кир қисқичларБармоқлар кучи — қалам ушлашга тайёргарлик3–5 ёш · 10 дақ
• Бармоқ ўйини: «Бу бармоқ — бобожон»Бармоқларни алоҳида ҳаракатлантириш, сўз ва ҳаракатни боғлаш1–3 ёш · 5 дақ
• Ғижимла ва саватга отКафт мушакларини кучайтириш, ушлаш ва отиш1–3 ёш · 10 дақ
• Рангли ленталарни тортиб чиқарБармоқлар билан чимчилаб ушлаш ва тортиш1–2 ёш · 5 дақ
• Қопқоқни бураб очБилак ва бармоқлар билан бураш ҳаракати2–4 ёш · 10 дақ
• Стикерларни чизиққа ёпиштирЧимчилаш, кўчириб олиш ва аниқ жойга қўйиш2–4 ёш · 10 дақ
• Губкани сиқКафт ва бармоқ кучи, сувни кўчириш2–4 ёш · 10 дақ
• Пипетка билан рангли томчиларБармоқлар билан нозик босиш, кўз ва қўл ҳамкорлиги3–4 ёш · 10 дақ
• Пластилин шарчаларКафтлар орасида думалатиш, бармоқ билан босиш3–4 ёш · 15 дақ
• Катта тугмаларни қадаИкки қўлни бирга ишлатиш, тугма қадашга тайёргарлик3–4 ёш · 10 дақ
• Манка устида бармоқ билан чизБармоқ билан чизиқ ва шакл чизиш, ёзувга тайёргарлик2–4 ёш · 10 дақ
• Пайпоқларни жуфтла ва думалаЖуфтини топиш, буклаш ва думалатиш2–4 ёш · 10 дақ
• Макарон устунлариТешикка тиқиш ва кийдириш, аниқ ҳаракат2–4 ёш · 10 дақ
• Ўйинчоқларни лентадан қутқарБармоқ учлари билан кўчириш, сабр2–4 ёш · 10 дақ
• Ип билан ўраймизИкки қўлни бирга ишлатиш, айлантириб ўраш3–4 ёш · 10 дақ
• Найчаларни тешикка тиқКичик тешикка аниқ тиқиш, кўз ва қўл ҳамкорлиги1–3 ёш · 5 дақ
• Салфеткаларни тахлаБурчакни бурчакка тўғрилаш, текислаш3–4 ёш · 10 дақ
• Пахта таёқча билан нуқта чизУч бармоқ билан ушлаш, аниқ нуқта қўйиш2–4 ёш · 10 дақ
• Катта конструкторни ула ва ажратИкки қўл билан босиб улаш ва тортиб ажратиш1–3 ёш · 10 дақ
• Сеҳрли пакет: пакет устидан чизБармоқ билан босиб чизиш, сезги тажрибаси — ифлос бўлмасдан1–3 ёш · 5 дақ
• Ошхона қисқичи билан кўчирҚисқич билан ушлаш — қайчи ва қаламга тайёргарлик3–4 ёш · 10 дақ

Санаш, солиштириш, шакл ва нақшни топиш — математиканинг бошланиши. Бола сонларни китобдан эмас, қошиқ, кубик ва қадамларни санаш орқали тушунади.

• Каттаси қайси?«Катта» ва «кичик» тушунчалари билан танишиш1–3 ёш · 5 дақ
• Рангларни саралашАсосий рангларни таниш ва бир белги бўйича гуруҳлаш2–4 ёш · 10 дақ
• Бир, икки, уч — қадам!Ритм орқали санашга қизиқиш2–4 ёш · 5 дақ
• Уйдаги шакллар овиГеометрик шаклларни атрофдаги нарсаларда таниш3–5 ёш · 15 дақ
• Дўкон ўйини10 гача санаш, «кўп–кам», пул тушунчаси4–7 ёш · 15 дақ
• Соат нечада?Бутун соатларни аниқлаш, кун тартиби5–7 ёш · 15 дақ
• Мева нақшиКетма-кетлик (нақш) ва мантиқ3–5 ёш · 10 дақ
• Сонлар уйчасиСоннинг таркиби (5 = 2 + 3), қўшишга тайёргарлик4–7 ёш · 15 дақ
• Кубик минораҚўл аниқлиги, «кўп — кам», «баланд — паст»1–3 ёш · 10 дақ
• Шаклни тешигигаШаклларни таниш ва солиштириш2–3 ёш · 10 дақ
• Рақамлар устида сакрашРақамларни таниш, тартиб билан санаш4–7 ёш · 10 дақ

Ҳайвонлар, об-ҳаво, сув ва ўсимликлар ҳақидаги кичик тажрибалар болага «нега?» деб сўрашни ва жавобни ўзи текширишни ўргатади. Бу қизиқувчанлик кейин ҳар қандай фанга асос бўлади.

• Қаерга яширинди?Нарса кўринмаса ҳам мавжудлигини тушуниш (нарсанинг доимийлиги)1–2 ёш · 5 дақ
• Кимнинг боласи?Ҳайвонлар ва уларнинг болаларини таниш, номлаш2–4 ёш · 10 дақ
• Бугун ҳаво қандай?Об-ҳавони кузатиш ва сўз билан ифодалаш3–5 ёш · 5 дақ
• Сузадими, чўкадими?Тажриба орқали кузатиш ва тахмин қилиш4–7 ёш · 15 дақ
• Ловия ўстирамизЎсимлик қандай ўсишини кузатиш, масъулият4–7 ёш · 10 дақ
• Ўйинчоқларни боқамизҲайвонларга ғамхўрлик, ким нима ейишини билиш2–4 ёш · 10 дақ
• Сайрда нима кўрдик?Кузатувчанлик, луғат, табиатга қизиқиш3–7 ёш · 20 дақ
• Ким нима ишлайди?Касблар ва уларнинг асбоблари ҳақида тасаввур4–7 ёш · 10 дақ
• Қоғоз самолёт мусобақасиТажриба: қанот шакли ва учиш масофаси5–7 ёш · 15 дақ
• Қаердан овоз чиқяпти?Эшитиш диққати, товуш манбасини топиш1–3 ёш · 5 дақ

Расм, аппликатсия ва соялар театри болага ўз фикрини сўзсиз ифодалаш имконини беради. Натижа эмас, жараён муҳим: ранг, тегиниш ва «ўзим қилдим» деган туйғу.

• Бармоқ билан расмРангларни ҳис қилиш, сезги тажрибаси ва ижодга қизиқиш1–3 ёш · 15 дақ
• Йирт ва ёпиштирБармоқ кучи, ранг танлаш ва аппликатсия2–4 ёш · 15 дақ
• Барглар коллажиТабиат материаллари билан ижод, ранг ва шакл3–7 ёш · 20 дақ
• Соялар театриТасаввур, нутқ ва қўл ҳаракатлари4–7 ёш · 20 дақ
• Қоғоздан буклашКўрсатмани босқичма-босқич бажариш, аниқлик5–7 ёш · 20 дақ
• Рангли муз билан расмСезги тажрибаси, ранг аралашиши3–5 ёш · 15 дақ
• Катта қоғозда чизиқларҚалам ушлашнинг илк тажрибаси, из қолдириш қувончи1–3 ёш · 10 дақ
• Янги ранг ясаймизРанглар аралашишини кашф қилиш4–7 ёш · 15 дақ

Сакраш, эмаклаш ва мувозанат ўйинлари танани бошқаришни, чаққонлик ва диққатни ривожлантиради. Уйда ҳам кунига бир неча қисқа ҳаракатли ўйин боланинг кайфияти ва уйқусига яхши таъсир қилади.

• Коптокни думалатЙирик ҳаракатлар, мувозанат ва навбат билан ўйнашни ўрганиш1–3 ёш · 10 дақ
• Мусиқа тўхтаса — қотиб қолҲаракатни бошқариш, диққат ва ўзини тутиш2–5 ёш · 10 дақ
• Арқон устида юрМувозанат ва оёқ мушаклари3–5 ёш · 10 дақ
• Тўсиқлар йўлагиЧаққонлик, мувозанат, кўрсатмани бажариш4–7 ёш · 15 дақ
• Арқон сакрашРитм, чидамлилик, koordinatsiya5–7 ёш · 10 дақ
• Ҳайвонлардек ҳаракатЙирик моторика, тасаввур ва ҳаракат koordinatsiyasi2–5 ёш · 10 дақ
• Эрталабки машқСоғлом одат, мушакларни уйғотиш3–7 ёш · 7 дақ
• Туннел ичиданЭмаклаш, фазовий тасаввур, жасорат1–3 ёш · 10 дақ

Товуш ва бўғинни эшитиш, чизиқ бўйлаб юргизиш, диққат ва хотира ўйинлари — мактабда ўқиш ва ёзишни ўрганиш учун замин. Буларни ҳарф ёдлатмасдан, ўйин ичида машқ қилиш мумкин.

• Қофиядош сўзларФонематик эшитиш — ўқишга тайёргарликнинг биринчи қадами3–5 ёш · 5 дақ
• Қайси товуш билан бошланади?Сўз бошидаги товушни ажратиш — савод ўрганишга тайёргарлик4–7 ёш · 10 дақ
• Ҳарфни танангиз билан ясангҲарф шаклини эслаб қолиш, ҳаракат билан ўрганиш5–7 ёш · 10 дақ
• Сўзни қарсак билан бўлБўғинларга ажратиш — ўқишнинг асосий кўникмаси4–7 ёш · 5 дақ
• Ўз лабиринтингни чизҚаламни ушлаш, чизиқ назорати, режалаштириш5–7 ёш · 15 дақ
• Чизиқ бўйлаб юргизҚаламни ушлаш, қўлни ёзувга тайёрлаш3–5 ёш · 10 дақ
• Нима ўзгарди?Диққат ва кўриш хотираси4–7 ёш · 10 дақ

Кийиниш, қўл ювиш, дастурхонга ёрдам бериш — боланинг мустақиллиги шу ердан бошланади. Бола «ўзим»ни қанча эрта синаб кўрса, ўзига ишончи шунча ортади.

• Пайпоғингни ўзинг ечМустақиллик ва ўзини ўзи хизмат қилишнинг илк кўникмаси1–3 ёш · 5 дақ
• Қошиқда ташишҚошиқни тўғри ушлаш, мустақил овқатланишга тайёргарлик2–4 ёш · 10 дақ
• Дастурхонга ёрдамМасъулият, санаш ва кундалик кўникма3–5 ёш · 10 дақ
• Аввал нима, кейин нима?Кийиниш тартиби ва мустақиллик4–5 ёш · 10 дақ
• Тежаш қутисиПул қадри, сабр ва мақсад қўйиш5–7 ёш · 10 дақ
• Сув қуйиш машқиҚўл назорати, аниқлик — ўзи сув қуйиб ичишга тайёргарлик2–4 ёш · 10 дақ
• Ҳар нарсанинг жойи борТартиб, гуруҳлаш, ўйинчоқларни йиғиш одати2–5 ёш · 10 дақ
• Қўлни ўзим юваманГигиена одати ва мустақиллик1–3 ёш · 5 дақ
• Меҳмон кутамизРежалаштириш, меҳмондўстлик, масъулият5–7 ёш · 20 дақ